cao thắng là ai

Bách khoa toàn thư banh Wikipedia

Bạn đang xem: cao thắng là ai

Bài viết lách hoặc đoạn này cần người thông thuộc về chủ thể này trợ gom chỉnh sửa không ngừng mở rộng hoặc cải thiện. Quý Khách rất có thể gom nâng cấp trang này nếu như rất có thể. Xem trang thảo luận nhằm hiểu biết thêm cụ thể. (tháng 1/2022)

Cao Thắng (1864 – 1893) là 1 trợ thủ tâm đầu ý hợp của Phan Đình Phùng, và là 1 lãnh đạo cừ vô cuộc khởi nghĩa Hương Khê (1885-1896) vô lịch sử vẻ vang nước Việt Nam ở thời điểm cuối thế kỷ 19.

Cao Thắng

Chân dung Cao Thắng vì thế người Pháp vẽ
Sinh6 mon 6 năm 1864
Châu Lễ, Hương Sơn, Hà Tĩnh
Mất21 mon 1, 1893 (28 tuổi)
Vụ Quang, Hương Khê, Hà Tĩnh
Tên khácCao Thắng
Tổ chứctriều Nguyễn
Phong tràoCần Vương

Thân thế và sự nghiệp[sửa | sửa mã nguồn]

Ông sinh đi ra vô một mái ấm gia đình dân cày ở xã Sơn Lễ, thị trấn Hương Sơn, tỉnh Hà Tĩnh[1].

Năm Giáp Tuất (1874), Lúc mới mẻ 10 tuổi hạc, Cao Thắng theo đòi Đội Lựu (Trần Quang Cán) [2] thực hiện liên hệ mang lại nghĩa binh tuy nhiên triều đình Huế gọi là giặc Cờ Vàng[3]. Sau Lúc Đội Lựu bị tiêu diệt, Cao Thắng lảng trốn, được giáo thụ Phan Đình Thuật (anh ruột Phan Đình Phùng) trả về nuôi.

Năm 1881, Lúc ông Thuật rơi rụng, Cao Thắng về bên Sơn Lễ làm đồng. Năm Giáp Thân (1884), Cao Thắng bị vu cáo là hung thủ giết mổ bà xã Quản Loan nên bị tóm gọn và giam cầm tận nhà lao thành phố Hà Tĩnh.

Ngày 2 mon 10 năm Ất Dậu (5 mon 11 năm 1885), thủ lĩnh vô trào lưu Cần Vương là Lê Ninh đã mang quân cho tới luyện kích tòa trở thành bên trên, giết mổ bị tiêu diệt Cha chủ yếu Lê Đại, bắt sinh sống Án sát Trịnh Vân Bưu, và giải hòa tù nhân, vô cơ sở hữu Cao Thắng.

Gia nhập lực lượng Hương Khê[sửa | sửa mã nguồn]

Trở lại quê ngôi nhà, Cao Thắng nằm trong Cao Nữu (em ruột) và Nguyễn Kiểu (bạn thân) chiêu tập được khoảng tầm 60 người đồng chí phía, rồi toàn bộ nằm trong tự động nguyện cho tới nhập cuộc cuộc khởi nghĩa Hương Khê vì thế Tiến sĩ Phan Đình Phùng (người được vua Hàm Nghi kí thác nhiệm vụ tổ chức triển khai trào lưu kháng Pháp ở Hà Tĩnh) thực hiện thủ lĩnh.

Ban đầu, Cao Thắng được phong thực hiện Quản cơ. Đến đầu năm mới 1887, Lúc trào lưu bị giảm sút, Phan Đình Phùng kí thác quyền tổng lãnh đạo lại mang lại Cao Thắng nhằm đi ra Bắc cho tới những tỉnh Sơn Tây, Thành Phố Hải Dương, Thành Phố Bắc Ninh,... mò mẫm sự tương hỗ và links lực lượng.

Ở lại thành phố Hà Tĩnh, Cao Thắng với mọi lãnh đạo khác ví như Cao Nữu, Cao Đạt, Nguyễn Niên,... đem quân cho tới xã Lê Động (Hương Sơn) nhằm tổ chức triển khai lại lực lượng, luyện quân, thiết kế khối hệ thống bốt lũy, rèn đúc tranh bị,...

Theo vấn đề bên trên báo Hà Tĩnh (bản năng lượng điện tử đăng lên ngày 21 mon 8 năm 2009) thì Cao Thắng vẫn mang lại thiết kế một khối hệ thống bốt lũy tựa sống lưng vô mặt hàng Thiên Nhẫn và Giăng Màn, vây kín tía phía Bắc, Tây, Nam, sẵn sàng ứng cứu vớt lẫn nhau một cơ hội nhanh gọn lẹ. Hình như, ở phía trên còn tồn tại lỗi thoát sang trọng Lào, sở hữu đàng sang trọng Nghệ An, vô Quảng Bình, xuống những vùng nằm trong thành phố Hà Tĩnh. Quân Pháp tiến bộ vô phía trên chỉ tồn tại một tuyến phố độc đạo là Quốc lộ 8. Chính vì vậy tuy nhiên những địa thế căn cứ này vẫn tại vị cho tới ngày ở đầu cuối của cuộc khởi nghĩa (1896)[4].

Giúp nghĩa binh sản xuất súng[sửa | sửa mã nguồn]

Thấy nghĩa binh chuẩn bị thiếu hụt thốn, Cao Thắng ngày tối tâm trí cơ hội chế súng tấn công giặc. Buổi đầu, ông nhờ thợ thuyền rèn nhì xã Trung Lương và Văn Trung (Hà Tĩnh) rèn được 200 khẩu pháo ngôi trường theo đòi khuôn design của ông. Đó là loại súng nhồi dung dịch ở đầu nòng, người sử dụng kim hỏa tấn công lửa nhen dung dịch phóng ở đạn. Tuy nhiên, loại súng tuy nhiên Cao Thắng design còn nhiều giới hạn, vì thế hấp thụ đạn ở đằng nòng cho nên việc hấp thụ đạn khá lâu. Từ cơ, ông tâm trí nên chế được một khẩu pháo ngôi trường dựa theo phong cách của Pháp.

Một hôm, nghĩa binh phục kích, chi khử một toán bộ đội bao gồm nhì viên quan tiền Pháp và 15 bộ đội nguỵ Việt đem súng áp vận tải một hòm bạc nhằm phân phát lương bổng mang lại bộ đội đóng góp ở bốt Phố Châu. Thu được 17 khẩu pháo ngôi trường, rộng lớn 600 viên đạn và bao nhiêu ngàn đồng tiền. Có súng Pháp, Cao Thắng vẫn triệu tập những thợ thuyền rèn chất lượng tốt nghiên cứu và phân tích và rèn đúc theo đòi khuôn.

Đề cập cho tới việc Cao Thắng rèn đúc tranh bị, ngôi nhà sử học tập Phạm Văn Sơn kể:

Xem thêm: Sức hút mãnh liệt của giày Balenciaga Speed Trainer Rep 1:1

Một sự trở ngại nhất bấy giờ so với nghĩa binh là yếu tố tranh bị. Kinh nghiệm đã cho chúng ta biết gươm giáo, gậy gộc guộc ko chống nổi súng đồng...Cho nên Cao Thắng ngay tắp lự nghĩ về cơ hội sản xuất súng đạn...Trong một trận giáp chiến bên trên đàng Nghệ An-Hương Sơn, Cao Thắng đoạt được 17 khẩu pháo phun mau của quân Pháp...Ông ngay tắp lự mang lại thợ thuyền rèn ở nhì xã là Vân Chàng và Trung Lương (Hà Tĩnh) lấy súng thực hiện khuôn... Sau bao nhiêu mon ròng rã đúc được 350 khẩu như hệt loại súng năm 1874 của Pháp...[5]

Cao Thắng vẫn tháo dỡ một khẩu pháo đi ra trở thành từng miếng, đánh giá độ dài rộng, tác dụng của từng phần tử, rồi đốc đốc thợ thuyền rèn cứ theo như đúng độ dài rộng tuy nhiên thực hiện, nếu như lỗi thì rèn lại… cho tới kỳ được mới mẻ thôi. Sắt thực hiện súng được thu gom vô quần chúng, còn vỏ đạn thì gom nhặt những mâm đồng, nồi đồng đập dẹp, dát mỏng mảnh tuy nhiên cuốn lại. Thuốc súng thì người sử dụng kể từ diêm chi bới mò mẫm vô hố núi. Riêng nòng súng thì nên thực hiện kể từ gọng dù.

Làm được súng rồi, Lúc phun demo thì nòng súng vỡ tung vày unique Fe ko chất lượng tốt, nên nòng súng ko chịu đựng được tương đối dung dịch đạn. Không sờn, Cao Thắng ngay tắp lự cử Cao Đạt sang trọng Xiêm khảo cứu vớt phương thức súng và mua sắm bột nổ. Bấy giờ, quân Anh ở Xiêm sở hữu bất hòa với Pháp, nên vẫn bày mang lại phương thức nòng súng quánh vày thép non, rồi khoan vày thép già nua mang lại trở thành nòng súng, sau tôi nòng súng mang lại già nua. Nhờ cơ, nghĩa quân vẫn sản xuất được súng. Sau nhì mon, Cao Thắng cùng theo với những người dân thợ thuyền vẫn sản xuất được 350 súng ngôi trường loại Pháp[6].

Súng của Cao Thắng sở hữu 2 hạn chế: Trước hết, xoắn ốc kim hỏa thực hiện vày gọng dù, chỉ phun được 6 phân phát thì bị sức nóng phỏng cao thực hiện yếu hèn lên đường, ko phun được tiếp, nên cứ phun 6 tái phát nên sụp đổ nước vô xoắn ốc nhằm phun tiếp. Nhược điểm thứ hai là nòng súng không tồn tại rãnh xoắn, nên phỏng đúng đắn thấp rộng lớn súng vẹn toàn khuôn. Dẫu vậy thì súng đã và đang hơn hẳn rộng lớn súng hỏa mai và từng loại súng nòng láng hấp thụ đạn kể từ mồm nòng hồi thời điểm giữa thế kỷ 19, có tương đối nhiều điểm còn tiên tiến và phát triển rộng lớn súng ngôi trường Chassepot (loại súng tuy nhiên quân Pháp dùng quá trình 1865-1873). Tại cự ly tác chiến bên dưới 200 mét thì súng Cao Thắng chỉ xoàng một chút đối với súng ngôi trường Gras Model 1874 tuy nhiên quân Pháp người sử dụng Lúc cơ.

Đại úy Ch. Gosselin vô cuốn sách L’Empire d’Annam (Đế quốc An Nam) vẫn viết: “Các khẩu pháo loại 1874 này được phát hành kín đáo bên trên những vị trí tuy nhiên tất cả chúng ta ko phân phát xuất hiện được và với 1 lượng thật nhiều. Tôi vẫn đem về Pháp vài ba khẩu pháo này, bọn chúng tương tự về toàn bộ từng góc nhìn đối với những khẩu pháo vì thế những công binh xưởng của tất cả chúng ta phát hành và đã từng cho những sĩ quan tiền pháo binh tuy nhiên tôi trả mang lại bọn họ coi nên rất là sửng sốt. Chúng chỉ không giống với những khẩu pháo của tất cả chúng ta về nhì điểm tuy nhiên thôi: Lò xo xoáy ốc được tôi ko đầy đủ và nòng súng không tồn tại xẻ rãnh; kết quả của điều này là đạn lên đường ko xa vời. Tuy nhiên, những khẩu pháo này vẫn phun bị tiêu diệt thật nhiều lính tráng và sĩ quan tiền người Âu và lính tráng người bạn dạng xứ”[7].

Tuy chỉ rất có thể sản xuất súng thủ công bình lò rèn khu vực, tuy nhiên nghĩa binh vẫn sản xuất được không ít súng. Le Normand ước tính là tổng số tranh bị vì thế nghĩa binh khởi nghĩa Hương Khê tự động phát hành và dùng cho tới 1895 là từ một.200 cho tới 1.300 khẩu. Nếu tính cả số thiệt kinh và đập huỷ vì thế quân Pháp phát sinh rất nhiều lần Lúc tiến công vô những địa thế căn cứ địa của nghĩa binh, thì tổng số tranh bị vì thế nghĩa binh sản xuất được lên tới mức hàng nghìn khẩu. Sau Lúc đàn áp kết thúc cuộc khởi nghĩa, mon 1-1897 thực dân Pháp vẫn chiếm được 403 khẩu pháo, 328 nòng súng, 103 súng hỏa mai.

Cuối mon 9 năm 1889, Phan Đình Phùng kể từ Bắc Kỳ về bên thành phố Hà Tĩnh. Nhờ Cao Thắng và những lãnh đạo không giống, tuy nhiên lực lượng thời điểm hiện nay vẫn có tầm khoảng ngàn bộ đội và 500 khẩu pháo loại Pháp và thật nhiều súng hỏa mai[8]. Nhận thấy vô công tác làm việc sẵn sàng, từng mặt mũi đều đã tương đối, Phan Đình Phùng và Cao Thắng bèn mang lại không ngừng mở rộng địa phận hoạt động và sinh hoạt đi ra từng tứ tỉnh là Thanh Hóa, Nghệ An, thành phố Hà Tĩnh và Quảng Bình; thực hiện ngăn cản tuyến phố di chuyển Bắc-Nam và công việc kiêm tính nước Việt của quân Pháp.

Kể kể từ cơ trở lên đường, Cao Thắng trở nên một trợ thủ tâm đầu ý hợp của thủ lĩnh Phan Đình Phùng, và là 1 lãnh đạo quả cảm và cừ của lực lượng Hương Khê. Mặc cho dù vất vả việc làm điều hành và quản lý cộng đồng và rèn đúc tranh bị, tuy nhiên Cao Thắng đã và đang tham gia một vài trận tấn công, đáng chú ý là trận:

  • Chống cuộc càn quét dọn của quân Pháp bên trên khu vực Hói Trùng và Ngàn Sâu vô thời điểm đầu tháng 8 năm 1892.
  • Dùng mưu mẹo bắt sinh sống được Tuần phủ Đinh Nho Quang vô mon 3 năm 1892, thực hiện chấn động dư luận Hà Tĩnh[9].

Thấy nghĩa binh Hương Khê càng ngày càng vững mạnh, quân Pháp một phía tăng nhanh càn quét dọn, thu hẹp phạm vi hoạt động và sinh hoạt của quân, mặt mũi không giống mò mẫm cơ hội hạn chế đứt liên hệ trong số những quân loại, và thân thích nghĩa binh với quần chúng.

Tử trận[sửa | sửa mã nguồn]

Để đập thế bị vây hãm và không ngừng mở rộng địa phận hoạt động và sinh hoạt, được thủ lĩnh Phan Đình Phùng đồng ý, mon 11 năm 1893[10], Cao Thắng nằm trong Cao Nữu, Nguyễn Niên đem khoảng tầm một ngàn quân kể từ Ngàn Trươi banh trận tiến công rộng lớn vô tỉnh lỵ Nghệ An. Trên đàng hành binh, nhiều bốt trại đối phương bị đập quăng quật. Nhưng trận trận tiến công bốt Nu (hay Nỏ) ở Thanh Chương (một thị trấn miền núi nằm ở vị trí phía tây-nam nằm trong tỉnh Nghệ An), Cao Thắng trúng mưu mẹo của viên bốt trưởng thương hiệu Phiến.

Sử gia Phạm Văn Sơn kể:

Ở bốt Nỏ chỉ mất trăm quân. Liệu mức độ ko chống nổi, thiếu hụt úy bốt trưởng thương hiệu Phiến phân tách quân đi ra thực hiện nhì, 1/2 ở lưu giữ bốt, 1/2 ra phía bên ngoài phục kích. Khi Cao Thắng phân phát mệnh lệnh tiến công, thì quân ông bất thần bị hỏa lực của đối phương tấn công cặp kể từ cả nhì phía đằng trước và sau. Cao Thắng rủi ro bị đạn, bị tiêu diệt bên trên trận chi phí khi 29 tuổi hạc, tạo nên tổn thất rộng lớn mang lại nghĩa binh Hương Khê...Để trả thù địch mang lại ông, ngày 29 mon 3 năm 1894, Lãnh Lợi vẫn tổ chức triển khai trận vẫn phục kích bên trên Vạn Sơn (Nam Đồng). Cuối nằm trong, Đốc binh Nguyễn chỉ vẫn giết mổ được thiếu hụt úy Phiến[11].

Lợi dụng thời cơ nghĩa binh bị rơi rụng người hàng đầu tài chất lượng tốt, quân Pháp gia tăng chiến binh rồi siết chặt vòng vây. Nghĩa quân Hương Khê nỗ lực tấn công trả những cuộc vây quét dọn, tuy nhiên gia thế của lực lượng càng ngày càng sút giảm.

Sau Lúc hy sinh[sửa | sửa mã nguồn]

Sau Lúc Cao Thắng rơi rụng, nghĩa binh Hương Khê thắng một trận rộng lớn ở Vụ Quang (tháng 10 năm 1894), vẫn ko xoay trả được tình thế. Ngày 28 mon 12 năm 1895, thủ lĩnh Phan Đình Phùng cũng trở nên tử thương vô một trận kịch chiến [12]. Đến đầu năm mới 1896, cuộc khởi nghĩa Hương Khê tuy nhiên Phan Đình Phùng, Cao Thắng và những tướng soái không giống vẫn dày công thiết kế kết đốc.

Theo sử liệu thì di thể Cao Thắng được nghĩa binh trả về chôn chứa chấp bên trên Ngàn Trươi (núi Vụ Quang). Hiện ở thôn Khê Thượng (huyện Hương Khê) và ở thôn Cao Thắng (xã Sơn Lễ, thị trấn Hương Sơn) đều phải có thông thường thờ ông [13]. Hình như, thương hiệu ông còn được dùng để làm mệnh danh mang lại nhiều ngôi trường học tập và mặt phố bên trên nước Việt Nam.

Xem thêm: nguyễn siêu là ai

Tưởng niệm[sửa | sửa mã nguồn]

Mất lên đường một trợ thủ tâm đầu ý hợp là Cao Thắng, quá tiếc thương Phan Đình Phùng đã từng nhì câu liễn nhằm thờ, và nhờ Võ Phát [14] biên soạn một hiểu bài xích văn tế Nôm làm cho ông hiểu. Trong bài xích văn tế sở hữu đoạn:

Hào kiệt ấy tài,
Kinh luân là chí;
Vén mây nửa gánh giang san
Vỗ cánh tứ phương hồ nước thỉ,
Gặp quốc cỗ đang được cơn binh lửa, nghĩa gom vua cộng đồng nỗi ân ưu,
Bỏ mái ấm gia đình theo đòi việc nhung đao, lòng tấn công giặc riêng biệt phần lao tuỵ;
Địa cỗ mong muốn theo đòi loại Nhạc mục, thét nhung bào từng tởm trận oai nghiêm linh,
Thiên tài toan học tập chước Võ hầu, chế súng đạn biết bao chừng cơ trí;
Ơn quân tướng mạo Đổng nhung vâng mạng, nuốm ấn quan tiền chống,
Tước triều đình Chưởng vệ gia phong, kéo cờ tân chế;
Những kiên cố rằng: tía sinh sở hữu phước, hăm hở trau gươm chuốt đá, chí khuông phò ko phụ với quân vương vãi.
Nào ngờ đâu! một sớm ko chừng, tơ tưởng đạn lạc thương hiệu cất cánh, ngôi trường hành động biết đâu là số hệ;...
...Thôi! Thôi!
Cửa tía lầu vàng đành kẻ khuất, đem thân thích bách chiến, nhằm giờ thơm tho mang lại tỏ mặt mũi nhân vật.
Súng đồng gươm bạc đem người còn, truyền mệnh lệnh tía quân, thét tương đối mạnh nhằm xây nền bình trị.
Thương thiu là thương,
Kể sao xiết kể[15].

Trong sách Việt Nam vong quốc sử của Phan Bội Châu cũng đều có đoạn viết lách về Cao Thắng như sau:

...Tại phân tử thành phố Hà Tĩnh, trong tầm 11 năm, (nhiều người) vẫn quyên sinh tấn công nhau với Pháp, vất vả trăm trận tấn công trở nên danh tướng mạo 1 thời, vô số ấy nổi trội sở hữu Chưởng doanh nghĩa quân là Cao Thắng,... Thắng ngược cảm, thiện chiến, thấy một chiếc súng Tây tuy nhiên rất có thể hắn theo phong cách sản xuất đi ra tinh ma xảo ko xoàng gì của Pháp. Đánh nhau với Pháp, ông vẫn chém được đầu những quan tiền một, quan tiền nhì của Pháp, quân Pháp vẫn nên khuyên răn nhau hễ gặp gỡ Thắng là nên tách lên đường. Giá tuy nhiên trong nước đạt được bao nhiêu trăm ông Cao Thắng thì người Pháp chả nên rút về Tây ư?... Cao Thắng bị tiêu diệt, người Pháp nhen địa điểm xã (ông) quật mộ ông lên... Tiếc thay! (Nguyễn) Chanh, Cao Thắng bị tiêu diệt rồi, thành phố Hà Tĩnh không tồn tại danh tướng mạo nữa...[16]

Hiện ni ở Khê Thượng (Hương Khê) và thôn Cao Thắng (Sơn Lễ, Hương Sơn) đều phải có thông thường thờ Cao Thắng. Hình như, thương hiệu ông còn được dùng để làm mệnh danh mang lại nhiều ngôi trường học tập và mặt phố bên trên nước Việt Nam.

Xem thêm[sửa | sửa mã nguồn]

  • Khởi nghĩa Hương Khê
  • Phan Đình Phùng

Sách tham lam khảo[sửa | sửa mã nguồn]

  • Phan Bội Châu, Việt Nam vong quốc sử. Nhà xuất bạn dạng Khoa học tập Xã hội, Thành Phố Hà Nội, 1982.
  • Phạm Văn Sơn, Việt sử tân biên (quyển 5, luyện trung). Tác fake tự động xuất bạn dạng, TP. Sài Gòn. 1963.
  • Đinh Xuân Lâm - Nguyễn Văn Khánh - Nguyễn Đình Lễ, Đại cương lịch sử vẻ vang Việt Nam (tập 2). Nhà xuất bạn dạng giáo dục và đào tạo, 2006.
  • Hoàng Văn Lân - Ngô Thị Chính, Lịch sử Việt Nam [1858-cuối XIX], quyển 3, luyện 1, phần 1. Nhà xuất bạn dạng giáo dục và đào tạo, 1979.
  • Nhiều người sáng tác (Phan Ngọc Liên ngôi nhà biên). Lịch sử 11 (nâng cao). Nhà xuất bạn dạng giáo dục và đào tạo, 2007.
  • Nguyễn Q. Thắng - Nguyễn dựa Thế, Từ điển anh hùng lịch sử vẻ vang Việt Nam. Nhà xuất bạn dạng Khoa học tập Xã hội, 1992.

Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ Sách Lịch sử 11 (nâng cao, tr. 254), Đại cương lịch sử vẻ vang Việt Nam (tập 2, tr. 80) và Hỏi đáp lịch sử vẻ vang Việt Nam (tập 3, tr. 288) đều ghi Cao Thắng "quê ở Hàm Lại nằm trong xã Sơn Lễ, thị trấn Hương Sơn (Hà Tĩnh)". Sách Từ điển anh hùng lịch sử vẻ vang Việt Nam và sách Thành ngữ-Điển tích-Danh nhân kể từ điển của Trịnh Vân Thanh (1966, quyển 1, tr. 95) đều chép "quê ông ở xã Lê Động, thị trấn Hương Sơn" (tr. 73). tin tức bên trên trang báo Hà Tĩnh Online chép quê ông "ở thôn Yên Đức, xã Tuần Lễ, tổng Yên Ấp, thị trấn Hương Sơn (nay là xã Sơn Lễ, thị trấn Hương Sơn, tỉnh Hà Tĩnh)" [1] Lưu trữ 2010-11-20 bên trên Wayback Machine. Tại xã Sơn Lễ hiện nay còn thông thường thờ ông [2][liên kết hỏng].
  2. ^ Sau Lúc triều đình Huế ký Hiệp ước Giáp Tuất với Pháp ngày 15 mon 3 năm 1874, Trần Quang Cán nằm trong Đặng Như Mai, Trần Tấn, Trương Quang Thủ vẫn nổi dậy tấn công Pháp theo đòi ngôi nhà trương "Bình Tây sát tả". Nghĩa quân đã từng ngôi nhà được đa số vùng Nghệ An-Hà Tĩnh, trừ trở thành Nghệ An (Vinh). Sau, cuộc khởi nghĩa bị triều đình Huế sai quân cho tới đàn áp.
  3. ^ Theo Việt sử tân biên, sách vẫn dẫn, tr. 146.
  4. ^ Xem cụ thể ở đây: [3] Lưu trữ 2010-11-20 bên trên Wayback Machine.
  5. ^ Lược theo đòi 'Việt sử tân biên (sách vẫn dẫn, tr. 147). Tuy nhiên "vì nòng súng ko xẻ rãnh, vì vậy đạn ko ra đi được" (lời của đại úy Charles Gosselin. Việt Nam sử lược trích dẫn lại, tr. 566).
  6. ^ http://baophapluat.vn/rubic-cuoc-song/ky-tai-vi-tuong-nong-dan-che-sung-gioi-nhu-nguoi-phap-do-suc-voi-tay-304999.html
  7. ^ “Bản sao vẫn lưu trữ”. Bản gốc tàng trữ ngày 5 mon 9 năm 2018. Truy cập ngày 5 mon 9 năm 2018.
  8. ^ Căn cứ theo đòi Việt sử tân biên, sách vẫn dẫn, tr. 147.
  9. ^ Từ điển anh hùng lịch sử vẻ vang Việt Nam, tr. 73.
  10. ^ Chép theo đòi Lịch sử 11 (nâng cao, tr. 256).
  11. ^ Theo Việt sử tân biên, sách vẫn dẫn, tr. 159 và 163.
  12. ^ Sách Lịch sử Nghệ Tĩnh cho thấy trước đó, thực dân Pháp tung tin cẩn Phan Đình Phùng rơi rụng vì thế bệnh dịch kiết lỵ, tuy nhiên địa thế căn cứ theo đòi bức công năng lượng điện của Khâm sứ Trung Kỳ gửi Toàn quyền Đông Dương, thì ông vẫn quyết tử dũng cảm (dẫn theo đòi Đại cương lịch sử vẻ vang Việt Nam, luyện 2, tr. 84). Sách Lịch sử 11 (nâng cao, tr. 256) chép theo đòi ý này.
  13. ^ Nguồn: Từ điển anh hùng lịch sử vẻ vang Việt Nam (tr. 73), [4][liên kết hỏng].
  14. ^ Võ Phát tục gọi là Bang Nhu, lãnh đạo Thạch loại ở thị trấn Thạch Hà (Hà Tĩnh). Sau thất trận, ông bị tóm gọn rồi bị chém bị tiêu diệt bên trên Huế.
  15. ^ Xem bạn dạng không thiếu thốn vô Việt sử tân biên, sách vẫn dẫn, tr. 160-162.
  16. ^ Việt Nam vong quốc sử, tr. 89.

Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]

  • Cao Thắng bên trên báo thành phố Hà Tĩnh (bản năng lượng điện tử đăng lên ngày 21 mon 8 năm 2009) Lưu trữ 2010-11-20 bên trên Wayback Machine